पूर्वीच्या काळी असा एक गैरसमज होता, की पैशाच्या आहारी गेल्यानंतर माणूस अध्यात्मापासून दूर जातो. क परंतु माझ्या कलियुगातील अभ्यासानुसार, जवळ पुरेसा पैसा असल्यानंतर आध्यात्मिक प्रगती सोपी होते. नुकतेच एक संन्यासी भेटले. ते म्हणाले, मी आता संन्यास क्षेत्रातून बाहेर येऊ इच्छितो. कारण मला वेळेवर भोजन मिळत नाही. आजारी पडल्यानंतर औषधाची व्यवस्था नाही. आवश्यक गरजा पूर्ण करण्यासाठी दान मिळत नाही. वेगवेगळ्या गावात फिरताना झोपायची व्यवस्था नीट नसल्याने वारंवार आजारपण येते. त्यामुळे म्हणावे तेवढे ध्यान पण होत नाही. माझे मन आता येथे रमत नाही. तुमच्या भरपूर ओळखी आहेत. मला कुठे तरी चांगली नोकरी मिळवून द्या. माझे शिक्षणही चांगले झाले आहे.
खरोखर, मित्रांनो या व्यक्तीला चांगली नोकरी असती, चांगला पगार असता व स्वतःचे घर असते तर मिळालेल्या पगारामुळे त्याच्या सर्व गरजा पूर्ण करून त्याला छान ध्यान करता आले असते. भगवान महावीर, भगवान बुद्ध, २४ तीर्थंकर ही सर्व मंडळी राजपुत्र होती. सर्व काही त्यांच्याकडे फार मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होते. त्यामुळे, या गोष्टीत त्यांचे मन अडकले नाही. सांसारिक माणसाला देवळात जायचे म्हटले तरी हारतुरे, प्रसाद, अगरबत्ती घ्यावयास चार पैसे लागतात. अलीकडे एखाद्या केंद्रावर राहून ध्यान शिकण्यासाठीही फी मोजावी लागते. काही पुस्तकात पूर्वीच्या संन्याशांबद्दल वर्णन केले आहे. ते गुहेत राहायचे, मिळेल ते खायचे वगैरे वगैरे… परंतु ते सारे जन्मताच वैरागी होती. साधनेमुळे त्यांच्या मनात वैराग्य ओतप्रोत भरलेले होते. आपण सर्वसामान्य लोकांमध्ये जन्म घेतला आहे आणि गृहस्थ आहोत, संसारी आहोत, त्यामुळे त्यांची आणि आपली बरोबरी करणे अजिबातच योग्य ठरणार नाही. म्हणून कलियुगात गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्या लोकांनी अर्थार्जनाला देखील महत्त्व दिले पाहिजे. काही तरुण मुले एखाद्या आध्यात्मिक गुरूचे प्रवचन ऐकून भावविभोर होतात. नोकरी व लग्नापासून दूर राहतात. काळ जातो. निर्णय चुकल्याचे त्यांच्या लक्षात येते, पण तोवर उशीर झालेला असतो. आणि मग त्यातील बरेचजण डिप्रेशनमध्ये जातात, नैराश्याच्या गर्तेत जातात. म्हणून कुठल्याही गोष्टीचा अतिरेक न करता मध्यम मार्गाने चला. पैशाकडे दुर्लक्ष करू नका !
■ डॉ. दत्ता कोहिनकर
