एक राजा जंगलात फिरायला गेला. शिकारीचा भक्ष्याचा पाठलाग करताना त्याचा रस्ता चुकला. घनदाट जंगलात पोहोचला. रस्ता स्पष्ट दिसत नव्हता. सोबतीला कोणीच राहिलेले नाही. रात्रीची वेळ होती. जंगलातील हिंसक प्राणी गर्जना करू लागले. राजा घाबरला आणि रात्र काढण्यासाठी आसरा शोधू लागला.
मी एका उंच झाडावर चढला तेव्हा राजाला उत्तर दिशेला एका झोपडीत दिवा जळताना दिसला. राजा त्याच दिशेने चालू लागला आणि राजा एक वनवासीच्या झोपडीपाशी पोहोचला.
स्वतःला हरवलेला प्रवासी म्हणून वर्णन करून, राजाने त्या माणसाला एक रात्र राहू देण्याची विनंती केली. वनवासी उदार मनाचा होता. त्याने राजाला आनंदाने सामावून घेतले आणि घरात जे काही खायला होते ते देऊन तिची भूक भागवली. तो स्वतः जमिनीवर झोपला आणि पाहुण्याला आरामात झोपण्यासाठी आपली खाट दिली.
राजाने त्याची भूक भागवली. थकवा दूर केला आणि गाढ झोप लागली. वनवासींच्या औदार्याने तो खूप आनंदित झाला. सकाळ झाली की, वनवासीही त्याला योग्य वाटेने चालायला मदत करत होता.
दोघेही एकमेकांपासून वेगळे होऊ लागले. त्यामुळे त्या एका दिवसाच्या राहण्याची आणि पाहुणचाराची परतफेड राजाला वाटली. पण काय द्यायचे?
काही दिले तरी चोरांना त्या निर्जन ठिकाणी का राहू देणार नाही? त्यामुळे अशी भेटवस्तू द्यावी ज्यामध्ये चोरी होण्याची भीती नसेल आणि आवश्यक ती रक्कम आवश्यकतेनुसार उपलब्ध असावी.
त्याच जंगलात राजाची चंदनाची मोठी बाग होती. त्यात शेकडो बारीक चंदनाची झाडे होती. राजाने त्या वनवासीयाचा पूर्ण परिचय करून दिला आणि स्वतःच्या हातात लिहून चंदनाच्या बागेचा मालक बनवला. दोघेही समाधानाने आपापल्या घरी गेले.
वनवासी लाकूड विकून आपला उदरनिर्वाह करत असत. कोळसा बनवायला आणि विकायला कमी श्रम लागतात आणि जास्त पैसे मिळतात हे त्याला कळलं होतं.
त्याच प्रथा आणि धोरणे स्वीकारली गेली. झाडं छान आणि मोठी होती. कोळसा सहज बनवला जाऊ लागला. एका ऐवजी,त्याला दुप्पट उत्पन्न मिळावे म्हणून त्याने जवळच्या शहरात दोन फेरी चालवायला सुरुवात केली. वनवासी फार आनंदित झाला. अधिक पैसे मिळाल्यावर तो अधिक सोयीच्या वस्तू खरेदी करू लागला आणि अधिक छंद जोपासू लागला.
दोन वर्षांत जवळपास संपूर्ण चंदनाची बाग कोळशात बदलली. एकच झाड उरले. एक दिवस पावसामुळे कोळसा होऊ शकला नाही. काहीतरी मिळवण्यासाठी त्याने झाडाची फांदी तोडली आणि ती शहरात नेली. लाकडातून जोरदार सुगंध येत होता. खरेदीदारांना ते चंदन वाटले. कोळशापेक्षा दहापट जास्त पैसे मिळाले. प्रत्येकजण त्या लाकडाची मागणी करू लागला. म्हणाले की- “आम्हाला ओल्या लाकडाच्या काही किमती कमी मिळाल्या आहेत, जेव्हा ते कोरडे होईल तेव्हा तुम्ही त्याची जास्त किंमत द्याल.
वनवासी पैसे घेऊन परतला आणि मनात विचार करू लागला. हे लाकूड खूप मौल्यवान आहे. कोळसा बनवून विकण्याची माझ्याकडून मोठी चूक झाली. जर मी लाकूड तोडत आणि विकत राहिलो असतो, तर मी इतका श्रीमंत झालो असतो आणि इतकी संपत्ती जमा केली असती जी पिढ्यानपिढ्या कामी आली असती.
राजाकडे जाऊन पुन्हा विनवणी करून आपला मूर्खपणा दाखवण्यात काही अर्थ नव्हता. शरीरही म्हातारे झाले होते. अजून काही करण्याचा उत्साह नव्हता. झुडपे तोडून कोळसा बनवण्याची तीच जुनी प्रक्रिया त्यांनी अवलंबली आणि कसा तरी आपला उदरनिर्वाह करू लागला.
बोध
मानवी जीवन ही चंदनाची बाग आहे, त्याची प्रत्येक शाखा अत्यंत मौल्यवान आहे. जे त्याचा चांगला उपयोग करू शकतील ते धन्य होतील,जे निष्काळजी आहेत ते वनवासीसारखे पश्चात्ताप करतील.
आपला परिवार नागेबाबा परिवार
लेखक – अज्ञात
