प्राचीन काळी एक विचित्र पक्षी राहत होता. त्याला फक्त एक धड, पण दोन डोकी होती. त्याचे नाव भारुंडा होते. एक शरीर असूनही त्यांच्या डोक्या मध्ये एकता आणि समन्वय नव्हती.
ते एकमेकांचा द्वेष करत होते. प्रत्येक सजीव विचार आणि समजून घेण्याचे काम मेंदूद्वारे करतो आणि मेंदू डोक्यात असतो. दोन डोकी असल्याने भारुंडचीही दोन मने होती, त्यापैकी एक पूर्वेकडे जाण्याचा विचार होता, दुसरा पश्चिमेकडे. याचा परिणाम असा झाला की पाय एक पाऊल पूर्वेकडे आणि पुढचे पाऊल पश्चिमेकडे सरकले. आणि भारुंड तिथे उभा दिसला. भारुंडचे आयुष्य म्हणजे दोन टोकांमधील एक रस्सीखेच बनले होते.
एके दिवशी भारुंड अन्नाच्या शोधात नदीकाठी भटकत असताना त्याला एक फळ खाली पडलेले दिसले. चोचीने टोचून चाखल्यावर तो जिभेवर चोखू लागला – ‘व्वा! इतके स्वादिष्ट फळ मी याआधी कधीच खाल्ले नव्हते. देवाने जगात किती गोष्टी निर्माण केल्या आहेत?
‘बर! मला पण चाखू दे. असे म्हणत दुसऱ्या डोक्याने आपली चोच फळाकडे वळवली होती, तेव्हा पहिल्या डोक्याने दुसऱ्या डोक्याला धक्का दिला आणि म्हणाला, ‘तुझी घाणेरडी चोच या फळापासून दूर ठेव. मला हे फळ सापडले आहे आणि मी तेच खाणार आहे.
अरे! आपण दोघे एकाच शरीराचे अवयव आहोत. आपण अन्नपदार्थ वाटून खावे. दुसऱ्या डोक्यानी युक्तिवाद केला.
पहिले डोके म्हणू लागले, ‘ठीक आहे! आपण एका शरीराचे अवयव आहोत. आमचं पोट सारखेच आहे. जर मी हे फळ खाल्लं तर ते नक्कीच माझ्या पोटात जाईल आणि ते तुमच्याही पोटात जाईल.’
दुसरे डोके म्हणाले, ‘भाऊ खाणे म्हणजे पोट भरणे नव्हे. जिभेची चव ही देखील एक गोष्ट आहे. जिभेनेच आरोग्याचे समाधान मिळते. खाण्याचा खरा आनंद तोंडात असतो.
पहिल्याने डोके टेकवले आणि चिडवलेल्या स्वरात म्हणाला, ‘तुझ्या जिभेचा आणि खाण्याच्या आनंदाचा ठेका मी थोडाच घेतलेला नाही. फळे खाल्ल्यानंतर पोटातून ढेकर येते. तुमच्या तोंडातूनही तो ढेकर निघेल. त्यासह उपजीविका करा. आता एवढं बोलू नकोस आणि मला शांतपणे फळ खाऊ दे. असे म्हणत पहिले डोके आनंदाने फळे खाऊ लागले.
या घटनेनंतर दुसऱ्या डोक्याने बदला घेण्याचे ठरवले आणि संधी शोधू लागला. काही दिवसांनी भारुंड पुन्हा अन्नाच्या शोधात फिरत असताना दुसऱ्याच्या डोक्याची नजर एका फळावर पडली. तो जे काही शोधत होता, तो त्याला सापडला होता. दुसरं डोकं फळं टोचणारच होतं तेव्हा पहिल्या डोक्याने इशारा केला, ‘अरे, अहो! हे फळ खाऊ नका. हे विषारी फळ आहे हे तुला माहीत नाही का? हे खाल्ल्याने मृत्यूही होऊ शकतो.
दुसरे डोके हसले, ‘हे हे हे!’ तुम्ही शांतपणे तुमचे काम बघा. मी काय खातो तुला काय काळजी आहे? तो दिवस विसरलात का?
पहिल्या डोक्याने समजावण्याचा प्रयत्न केला, ‘हे फळ तुम्ही खाल्ले तर आपण दोघेही मरून जाऊ.’
दुसरं डोकं सूड उगवलं होतं.
तो म्हणाला, तुझ्या जगण्या-मरणाचा ठेका मी घेतला नाही का? परिणाम काहीही झाले तरी मला पाहिजे ते मी खाईन. आता मला विषारी फळ शांततेत खाऊ दे.
दुसऱ्या डोक्याने सर्व विषारी फळे खाऊन टाकली आणि भारुंड वेदनेने मरण पावला.
बोध
आपसातील व परस्पर मतभेद नेहमीच बुडण्यास कारणीभूत असतात.
आपला परिवार नागेबाबा परिवार
लेखक – अज्ञात
