भैरवनाथाच्या मंदिराच्या मैदानावर हरिनाम सप्ताह चालू झाला. सलग सातही दिवस महादू न चुकता प्रवचनाला हजेरी लावायचा. महादूची आर्थिक परिस्थिती जरा बिकटच होतो पत्नीच्या व त्याच्या स्वभावात दोन टोकाचे अंतर त्यामुळे घरात रोजच भांडणे, अस्वस्थता, व्याकुळता याला महादू वैतागला होता. सलग सात दिवस का होईना या त्रासातून थोडं बाहेर पडावं म्हणून महादूने मनापासून या सत्संगाचा लाभ घेतला व त्यातील एका महाराजांकडून माळ घालून दिक्षा घेतली. महाराजांच्या शिकवणीनुसार मनुष्यजन्माचा प्रमुख उददेश देवाची प्राप्ती करणे, मोक्ष मिळवणे हाच असल्याचे महादृच्या मनात पूर्णतः बिंबले. महादू घरातील त्रासाला कंटाळून, शांतता मिळविण्यासाठी सारखाच महाराजांकडे जाऊ लागला. महाराजांनी त्याला एक गुरूमंत्र दिला. हा मंत्र महादू सतत म्हणू लागला. कुठल्याही गोष्टीचा अतिरेक हा घातकच असतो. वारंवार एकाच मंत्राचे उच्चारण, त्यातून निर्माण होणारी अतिरिक्त ऊर्जा यामुळे महादूच्या शरीरावर व मनावर दुष्परिणाम जाणवू लागला. महादूला नैराश्य आले. या नैराश्यातून बाहेर पडण्यासाठी महादू सारखं देवळात जाऊन ध्यान करू लागला.
घरात बायकोवर पडलेल्या जास्त जबाबदारीने ती हैराण झाली. – तिने महादूबरोबर जोरदार भांडणे केली व ती माहेरी निघून गेली. महादूने मात्र यातून पळ काढण्यासाठी महाराजांच्या आश्रमात वास्तव्य केले व पूर्णवेळ तो महाराजांच्या सेवेत घालवू लागला. यामुळे बायको-मुलांचे खूप हाल हाल होऊ लागले, काही काळाने सगळे कुटुंब रस्त्यावर आले. महादू मात्र आश्रमात राहून देवळात ध्यान करत बसला आहे त्याने महाराजांच्या आश्रमातील सुरक्षित जागी स्वतःला बंदिस्त करून घेतले आहे.
महादूची ही कहाणी ऐकून मला एका माणसाने सांगितलेली गोष्ट आठवली. सर्कशीत पिंजऱ्यातला एक सिंह पिंजऱ्यातून बाहेर आला ते पाहून लोकं जीवाच्या भितीने मिळेल त्या दिशेला पूर्ण ताकदीनिशी पळू लागले. एक महाराज मात्र न डगमगता शांतपणे सिंहाच्या पिंजऱ्यात जाऊन आत कडी लावून बसला. त्याला माहीत होते सिंहाला ओढून आणले तरी तो पिंजऱ्यात येणार नाही. बाहेर सर्वत्र धोका व भय आहे. पिंजऱ्यात मात्र नाही. महाराजांनी ‘सुरक्षित जागेमध्ये’ म्हणजे कम्फर्ट झोन मध्ये प्रवेश केला आणि ते निर्धास्त झाले मग त्यांचे बरेचसे शिष्य देखील संसारातून पळून पिंजऱ्यात जाऊन बंदिस्त होतात. तेथे सुरक्षित जागी कुठलाही सिंह येत नसतो. आज अनेक महाराजांचे शिष्य देखील संसारातून पलायन करून पिंजऱ्यात बंदिस्त होत आहेत.
स्वामी विवेकानंद म्हणतात, “तासनतास मंदिरात घंटा वाजवत बसणाऱ्या मुलांची मला फार भिती वाटते. त्यापेक्षा मैदानावर जाऊन फुटबॉल खेळून आपली शरीरयष्टी कमावणारा ईश्वराच्या निकट लवकर पोहचू शकतो.” देवळात अवश्य जा. तेथील सकारात्मक उर्जेचा आपल्यावर खूप चांगला परिणाम होतो पण घरातील आई-वडिल, पत्नी-मुले यांच्याकडे दुर्लक्ष करू नका. विवेकानंद म्हणत ज्याला चालत्या बोलत्या माणसातला देव कळत नाही, त्याला दगडातील देव काय कळणार ? म्हणून शिवभावे जीवसेवा करा.
काही ब्राम्हण एकदा सावरकरांना म्हणाले, शतचंडी यज्ञासाठी वर्गणी द्या – तुम्हाला पुण्य मिळेल. सावरकर हसत म्हणाले गोवा मुक्ती संग्रामात सहभागी व्हा -याच्या दुप्पट पुण्य तुम्हाला मिळेल. भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला- कर्तव्यापासून दूर न पळता कर्मयोगाला महत्त्व देण्यासाठी भगवद्गीता सांगितली. अध्यात्म- म्हणजे कुणाच्याही अध्यात मध्यात न पडता स्वार्थी बनणे नसून “जे का रंजले-गंजले-त्यांसी म्हणे जो आपुले, तोचि साधू ओळखावा देव तेथेचि जाणावा” असे वागावे.
संत ज्ञानेश्वर माऊली देखील म्हणतात ना, “जे- जे भेटे भूत- ते -ते मानावे भगवंत – म्हणून प्रत्येकात देव पहा तेथे खूप सुख असते. तो स्वर्ग मिळवण्यासाठी अडकता या पृथ्वीतलावरच स्वर्ग निर्माण करा शक्ती राष्ट्र‌निर्मितीसाठी वापरा. मेल्यानंतर स्वर्ग मिळेल, तासनतास पिंजऱ्यात न आपल्यातील विधायक
स्वामीजी म्हणत “आता अन्य देवदेवतांची पूजा कशाला ? राष्ट्र हेच माझे दैवत राष्ट्रपूजा हीच देवपूजा -होय.” म्हणून कर्मयोग करा शेतात काम करून देवाला प्राप्त करणारे संत सावतामाळी देखील म्हणायचे “कांदा-मुळा, भाजी – अवघी विठाई माझी.” मुक्तीसाठी मनाच्या निर्मलतेची गरज आहे. भस्म, माळा, जटा, भगवे कपडे हे सर्व साधने वरवरची आहेत, दुय्यम आहेत. बुद्ध म्हणतात “जटा-जूट माला तिलक- हुआ सिर को भार । वेष बदलकर क्या मिला अपना चित्त सुधार ।” चित्त शुध्दीसाठी थोडा वेळ अवश्य ह्या पण कर्मात लिप्त व्हा. मोठमोठी मंदिरे आणि साधु महाराजांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. मंदिरात – मठात अवश्य जा पण लक्षात असू द्या –
“शोधीसी मानवा राऊळी मंदिरी, नांदतो देव हा आपल्या अंतरी”
त्या मंदिरातील देवाचे – सतगुण आपल्या अंगी उतरवण्यासाठी प्रयत्न करा. अंधश्रध्देला मूठमाती द्या. समर्थ रामाला प्रार्थना करतात, “बुद्धी दे रघुनायका” महादूला भेटून त्याचा बुद्धीभेद केला व त्यास समजावून सांगितले. “सत्य ही शिव आहे व शिव ही सुंदर आहे. हे त्याला आता उमगले आहे. महादू कर्मयोगी झाला असून त्याचे कुटूंब आज परत एकत्र आले व ते सर्वजण आज सुखी आहे. “प्रपंच करावा नेटका” हे त्याला उमगले आहे.
आपला परिवार नागेबाबा परिवार
-डॉ. दत्ता कोहिनकर
(सुखी जीवनाची गुरुकिल्ली अर्थात मनाची मशागत या पुस्तकातून)
